Alles over het Individueel Keuze Budget (IKB)

Eigen regie voor medewerkers vinden we belangrijk in de Museum CAO. Daarom is er het Individueel Keuze Budget (IKB). Daarmee bepaal jij hoe je je vakantiegeld, eindejaarsuitkering en bovenwettelijke vakantiedagen inzet. Zo kun je keuzes maken die passen bij jouw situatie en die bijdragen aan meer balans, werkplezier en vitaliteit. Op deze pagina lees je hoe het IKB werkt, waar je het voor kunt gebruiken en hoe je het berekent.  

Een deel van de Nederlandse musea is aangesloten bij de Museum CAO. Het IKB is op jou van toepassing als jouw werkgever achter in de Museum CAO vermeld staat. Het IKB wordt bij deze musea per 1 januari 2027 ingevoerd, tenzij dat tot problemen in de bedrijfsvoering leidt. Het IKB vraagt namelijk systeemaanpassingen of voor sommige musea misschien zelfs een nieuw salarissysteem. Die musea hebben tot 1 januari 2028 de tijd om het IKB in te voeren. Jouw museum informeert je over de ingangsdatum en hoe het IKB wordt uitgevoerd.

1. Wat is het IKB?

Het IKB is een persoonlijk budget dat je zelf kunt inzetten. Het bestaat uit de volgende bestaande onderdelen (bronnen):

• 8% vakantietoeslag
• 3,4% eindejaarsuitkering
• 57,6 bovenwettelijke verlofuren per jaar (bij een voltijds dienstverband)

Jouw IKB-budget wordt maandelijks berekend. Het bedrag en de uren worden elke maand gereserveerd in je IKB-budget en jij beslist zelf hoe je het gebruikt en op welk moment. Je moet je keuze wel binnen hetzelfde kalenderjaar maken. En je kunt alleen besteden wat je al hebt opgebouwd.

Elk jaar begint de opbouw van je IKB-budget opnieuw. Dit betekent dat het resterende IKB-budget in december automatisch wordt uitbetaald. Een uitzondering hierop zijn de bovenwettelijke verlofuren. Daarvoor blijft de verjaringstermijn van vijf jaar gelden.

2. Belangrijk: overgangsperiode vakantiegeld

Zoals hierboven staat, begint de opbouw van je IKB-budget elk kalenderjaar opnieuw. Dit heeft invloed op de opbouw van het vakantiegeld. Nu bouw je vakantiegeld op van juni tot en met mei en wordt het in mei uitbetaald. Met de invoering van het IKB bouw je voortaan vakantiegeld op van januari tot en met december in het lopende kalenderjaar. In de overgangsperiode ontstaat er een eenmalige knip in je vakantiegeld.

Als jouw museum per 1 januari 2027 overstapt op het IKB, wordt het opgebouwde vakantiegeld over de periode mei tot en met december 2026 in december 2026 uitbetaald. Daarmee wordt jouw jaarinkomen over 2026 hoger dan gebruikelijk. Dit kan invloed hebben op je recht op toeslagen, zoals huurtoeslag of zorgtoeslag. Mogelijk moet je toeslagen terugbetalen aan de Belastingdienst.

Om die reden krijg je eenmalig de keuze om het gereserveerde vakantiegeld over 2026 uit te laten betalen in 2027 (maar uiterlijk in mei). Dan is je inkomen in 2027 ook hoger dan gebruikelijk, want je bouwt in 2027 ook vakantiegeld op over een volledig jaar. Maar daar kun je eind 2026 bij de aanvraag van je toeslagen voor 2027 alvast rekening mee houden.

Jouw museum laat jou weten vóór welke datum je moet kiezen wanneer je je in 2026 opgebouwde vakantiegeld wilt laten uitbetalen.

Je kunt je recht op toeslagen berekenen via Mijn Toeslagen van de Belastingdienst. Op je salarisstrook staat meestal hoeveel vakantiegeld je hebt opgebouwd.

Als jouw museum per 1 januari 2028 overgaat op het IKB, dan geldt het bovenstaande ook maar dan een jaar later.

3. Hoe kun je jouw IKB-budget inzetten?

Je kunt het IKB-budget op verschillende manieren gebruiken. De belangrijkste mogelijkheden (doelen) zijn:

• uitbetalen;
• extra verlof kopen;
• uitruilen voor een bepaald doel;
• of een combinatie daarvan.

Lees hieronder meer over de mogelijkheden (doelen). Onder het volgende kopje lees je meer over de uitruilmogelijkheden.

Uitbetalen

Elke maand wordt in je IKB-budget een pro rata deel van je vakantiegeld en eindejaarsuitkering gereserveerd. Je kunt zelf kiezen wanneer je dat wilt laten betalen. Misschien ga je al in april op vakantie, of wil je je IKB-budget juist in november ontvangen.

Ook je bovenwettelijke verlofuren kun je laten uitbetalen, op het moment dat het jou uitkomt. Je kunt je verlofuren uiteraard ook gewoon opnemen, dat verandert niet.

Extra verlof kopen

Het kan ook zijn dat je méér verlofuren zou willen. Je kunt dan met je IKB-budget extra verlofuren kopen. Dat kan tot maximaal 50,4 uur per jaar (bij parttime naar rato). Deze uren moet je wel binnen hetzelfde kalenderjaar opnemen.

Uitruilen

Je kunt er ook voor kiezen om je budget op een fiscaal voordelige manier te gebruiken.

Je ruilt dan bruto loon in voor een netto vergoeding. Dat noemen we ‘uitruilen’. Daardoor betaal je minder loonbelasting, wat je voordeel kan opleveren. Zie ook de rekenvoorbeelden onder kopje 7 ‘Wat kan uitruilen je opleveren?’.

In de Museum CAO zijn hiervoor verschillende mogelijkheden afgesproken. Dit noemen we de doelen van het IKB. Die vind je op onder kopje 4 ‘Uitruilmogelijkheden’.

De musea kunnen deels zelf bepalen welke doelen er mogelijk zijn. Ook kan je werkgever in overleg met de OR of PVT aan sommige doelen een maximum stellen.

Keuzes maken

Je kiest zelf hoe je je IKB-budget inzet, binnen de afgesproken voorwaarden. Deze keuzes kun je iedere maand opnieuw maken voor de komende maanden. Je kunt een gemaakte keuze niet met terugwerkende kracht terugdraaien.

4. Uitruilmogelijkheden

Je kunt jaarlijks maximaal € 2.400 bruto loon uitruilen voor één of een combinatie van de volgende doelen. Je werkgever kan voor sommige doelen een maximum vaststellen.

• Sporten en bewegen
  Je kunt jaarlijks maximaal € 240 bruto loon uitruilen voor sporten en bewegen. Denk bijvoorbeeld aan een fitness- of zwemabonnement of hardloopschoenen.
• Fietsregeling
  Je kunt één keer per vijf jaar maximaal € 750 bruto loon uitruilen voor de aanschaf van een fiets.
• Studieschuld
  Je kunt één keer per jaar maximaal € 2.000 bruto loon uitruilen voor het aflossen van je eigen studieschuld.

Omdat de fiscale vrije ruimte van de werkgever beperkt is, kan je werkgever in overleg met de OR of PVT voor de fietsregeling en studieschuldregeling een maximum vaststellen.

Je werkgever kan in overleg met de OR of PVT ook andere doelen bepalen, zoals:

• Studiekosten
  Je kunt jaarlijks maximaal € 500 bruto loon uitruilen voor kosten die je zelf maakt voor opleiding en ontwikkeling. Denk bijvoorbeeld aan lesgeld, studieboeken of loopbaancoaching. Hier zijn wel voorwaarden aan verbonden.
• Vakbondscontributie
  Als je lid bent van één van de vakbonden die in de Museum CAO staan vermeld, kun je bruto loon uitruilen voor de jaarlijkse contributie.

Het museum waar je werkt informeert je over de mogelijkheden die voor jou gelden. Om gebruik te maken van een regeling moet je een bewijs kunnen aanleveren, zoals een factuur of een betaalbewijs. De genoemde bedragen zijn inclusief btw (indien van toepassing).

5. Voorbeelden

Extra verlof

“Ik kan dit jaar extra verlofdagen goed gebruiken, zodat ik vaker op mijn kleinkinderen kan passen. Daar krijg ik energie van.”

Laten uitbetalen

“Mijn vriendin en ik sparen voor een nieuwe keuken. Ik laat mijn IKB maandelijks uitbetalen en automatisch overschrijven naar onze spaarrekening. Zo komt die keuken steeds dichterbij. Dat geeft een goed gevoel!”

“In augustus moet het collegegeld voor mijn twee studerende kinderen weer betaald worden. Ik laat daarom het grootste deel van mijn IKB in die maand uitbetalen. Dan hoef ik me daar minder zorgen over te maken.”

Een combinatie van verlof en geld

“Ik verdeel mijn budget dit jaar: de helft verlof en de andere helft geld, zodat ik mijn droomreis kan maken. Daar kijk ik enorm naar uit.”

6. Wat kan uitruilen je opleveren?

In het HR- of salarissysteem van jouw museum kun je meestal zien hoeveel IKB je opbouwt. Welk voordeel je via het IKB kunt behalen, verschilt per situatie. Onderstaand voorbeeld laat zien hoe uitruilen kan werken.

Voorbeeld: aankoop fiets

Je wilt gebruikmaken van het IKB en bruto salaris uitruilen voor een onbelaste vergoeding voor de aanschaf van een fiets. Volgens de Museum CAO kan dit eens per vijf jaar tot een maximum van € 750 (inclusief btw).

Je levert in dit geval € 750 bruto loon in voor een belastingvrije vergoeding van € 750.

Gevolg van de uitruil

Door de uitruil van bruto salaris voor een belastingvrije vergoeding voor de aanschaf van de fiets heb je een netto loonvoordeel. Stel dat je een bruto salaris hebt van € 3.000, dan kan het netto voordeel voor jou oplopen tot € 315.

Door de uitruil betaal je in dat geval netto € 315 minder voor de fiets.

In deze Q&A vind je uitgebreidere uitleg en een rekenvoorbeeld.

7. Financiële gevolgen van keuzes

Door jouw keuzes kan je jaarinkomen stijgen of dalen. Als je je bovenwettelijke verlofuren laat uitbetalen, stijgt je inkomen. Als je verlofuren koopt of bruto loon uitruilt, daalt je inkomen.

Dit kan gevolgen hebben voor bijvoorbeeld toeslagen, pensioenopbouw en hypotheekberekeningen. Hieronder staan de belangrijkste aandachtspunten op een rij.

Toeslagen

Bij volledige uitbetaling van je IKB, inclusief je bovenwettelijke verlofuren, stijgt je inkomen. Dit kan gevolgen hebben voor toeslagen, zoals zorgtoeslag of huurtoeslag.

Laat je niet verrassen en maak een proefberekening via Mijn Toeslagen van de Belastingdienst.

Hypotheek of lening

Bij volledige uitbetaling van je IKB stijgt je inkomen. Dat kan betekenen dat je meer kunt lenen.

Omgekeerd geldt: als je bruto loon uitruilt of extra verlof koopt, daalt je inkomen. Daardoor kun je mogelijk minder hypotheek krijgen. Houd daar rekening mee in je plannen.

Pensioenopbouw

Koop je meer verlof dan 10% van je gemiddelde arbeidsduur? Dan rekent PFZW met een lagere deeltijdfactor voor de berekening van je pensioen en pensioenpremie. Je bouwt daardoor minder pensioen op.

Uitkeringen

Sociale uitkeringen worden gebaseerd op je inkomen. Je keuzes kunnen daarom invloed hebben op de hoogte van een uitkering.

Loonbeslag

Als er sprake is van loonbeslag, kun je geen keuzes meer maken voor de besteding van je IKB-budget.

Het IKB-budget wordt dan standaard maandelijks uitbetaald. IKB-uren blijven staan, maar je kunt die niet verkopen. Eventuele keuzes die je eerder hebt gemaakt voor later in het jaar worden dan niet meer uitgevoerd.

8. Uitdiensttreding

Wanneer je uit dienst treedt, wordt het resterende IKB-budget bij de eindafrekening bruto uitbetaald.