Musea dragen in toenemende mate bij aan welzijn — zowel binnen hun eigen organisatie als in de samenleving. Op deze pagina vind je documenten, publicaties en praktische tools die ingaan op de rol van musea en welzijn. Ze bieden inzicht in hoe musea als maatschappelijke instellingen kunnen bijdragen aan een gezonde samenleving én hoe ze zorg kunnen dragen voor hun eigen mensen. Laat je inspireren door voorbeelden, strategieën en handvatten waarmee jouw museum actief kan bijdragen aan welzijn.
Nieuws uit de sector
-
De Museumkaart maakt al sinds 1981 museumbezoek toegankelijk voor een breed publiek. Met de kaart wil de museumsector zoveel mogelijk verschillende mensen toegang bieden tot de diversiteit aan collecties en erfgoed van Nederland. Recent vond een pilot plaats met een Museumkaart voor instellingen. Een nieuwe Museumkaart die niet meer op naam staat van één persoon, maar op naam van de (zorg)instelling. Op deze manier kunnen deelnemers/cliënten van de instelling zelfstandig, of met een begeleider naar het museum. En dat is goed voor hun ontwikkeling en bevordert het herstel.
-
De NEMO European Museum Conference Who cares? Museums, Wellbeing, and Resilience vindt plaats van 26-28 oktober 2025 in Horsens, Denemarken. Meer dan 200 museumprofessionals, zorgverleners en cultuurwerkers komen samen om te verkennen hoe musea kunnen bijdragen aan welzijn en veerkracht. De conferentie belicht inspirerende voorbeelden en samenwerkingen tussen cultuur en zorg. Verwacht boeiende gesprekken, nieuwe perspectieven en waardevolle uitwisseling.
-
Tijdens de online MuseumNext Museums, Health & Wellbeing Summit werden inspirerende projecten gepresenteerd.
-
Steeds meer musea houden rekening met het welzijn van bezoekers, maar tijdens deze ICOM Talk benadrukte Abeer Eladany dat ook museummedewerkers en vrijwilligers ondersteuning nodig hebben bij het omgaan met beladen thema’s, emotioneel belastende collecties en structureel racisme, en dat we hierin kunnen leren van internationale voorbeelden waar al meldpunten en steungroepen bestaan.
Podcasts
Publicaties
Ontdek hier recente publicaties om je te verdiepen op het gebied van welzijn en musea en je kennis bij te spijkeren.
-
Dordrechts Museum, Museum van de Geest en Bonnefanten onderzochten via de pilot Museum op recept hoe musea kunnen bijdragen aan het verbeteren van de mentale gezondheid. De eerste onderzoeksresultaten zijn veelbelovend en bevestigen dat deze manier van kunstkijken daadwerkelijk op een positieve manier bijdraagt aan het mentale welzijn.
-
Kunst en museale omgevingen dragen bewezen bij aan welzijn. Kunnen musea dit positieve effect ook meten? Het Verwey-Jonker Instituut bracht in opdracht van het Van Gogh Museum in kaart hoe musea als het Van Gogh diverse monitoringstools kunnen inzetten om de impact van een museumbezoek op het mentaal welzijn van bezoekers te meten.
Het rapport biedt inzicht in de huidige en gewenste impact van het museum en presenteert een instrumentarium met zes meetinstrumenten. Deze instrumenten richten zich op zowel de directe gevoelens van welbevinden die een bezoeker kan ervaren, alsook op de diepgaandere, blijvende waarde aan het leven die een museumbezoek kan bieden.
-
Dit onderzoek biedt musea handvatten, inspiratie en bewijs om hun rol in de gezondheid en het welzijn van gemeenschappen te verkennen, ongeacht hun omvang of situatie. Het pleit ervoor om welzijn als een kernactiviteit van musea te zien. De publicatie laat zien hoe musea met uiteenlopende middelen en collecties hier op betekenisvolle wijze aan kunnen bijdragen.
-
Dit rapport van De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) brengt in kaart hoe kunst en cultuur bijdraagt aan het bevorderen van gezondheid, het voorkomen of verlichten van mentale en fysieke aandoeningen, en het ondersteunen van behandelingen gedurende de levensloop. Er is overtuigend bewijs dat kunst positieve effecten heeft op zowel mentale als fysieke gezondheid. De onderzochte kunstinterventies variëren van kleinschalige pilots tot grootschalige studies en tonen brede wetenschappelijke onderbouwing.
Regelmatig bezoeken aan musea, galeries, theater, concerten of opera op latere leeftijd wordt in verband gebracht met een langzamer cognitief verval en een verlaagd risico op dementie.
Museumactiviteiten buiten de muren van het museum kunnen bijdragen aan meer zelfvertrouwen, sociaal kapitaal, zelfstandigheid en veerkracht.
Agenda
Cursus: Grip op je collectie
Goed collectiebeheer begint met weten wat je hebt, waar het vandaan komt, wat het waard is en welke risico’s eraan verbonden zijn.
Cursus: Herkomstonderzoek Koloniale Collecties
Veel museale collecties bevatten koloniale objecten of deelcollecties. Herkomstonderzoek helpt om meer inzicht te krijgen in de geschiedenis, context en verwerving van deze objecten. Tijdens deze bijeenkomst is er aandacht voor de vraag hoe je dit onderzoek kunt aanpakken, waar je begint en welke bronnen en aandachtspunten daarbij van belang zijn.
Masterclass: Introductie voor toezichthouders in de cultuursector
Goed bestuur en zorgvuldig toezicht zijn van groot belang voor culturele organisaties, zeker in een sector die te maken heeft met veranderende maatschappelijke omstandigheden en financiële druk. Voor beginnende toezichthouders en bestuursleden is kennis van de specifieke context van de cultuursector daarom een belangrijke basis voor het vervullen van hun rol.
Bijeenkomst Museumnetwerk: Netwerk P&E Projectleiders
Tijdens de Museumnetwerkbijeenkomst Presentatie & Educatie staat samenwerking centraal. Een tentoonstelling ontstaat door de samenwerking van mensen met verschillende expertises, verantwoordelijkheden en perspectieven. Juist die diversiteit kan een project versterken, maar vraagt ook om ruimte voor ideeën, vragen, twijfels en feedback. Een goede samenwerking helpt om verschillende perspectieven samen te brengen en gezamenlijk tot een sterk eindresultaat te komen.
Webinar: ‘Diefstalpreventie’
Diefstal vormt een risico voor collecties van musea, archieven, bibliotheken en heemkundekringen. Bewustwording van de risico’s en kennis over preventieve maatregelen zijn belangrijk om collecties goed te beschermen. Daarbij gaat het niet alleen om het beperken van risico’s, maar ook om het herkennen van kwetsbaarheden en het nemen van passende maatregelen.
Cursus: Samenwerken met sociaal domein
Erfgoed speelt een belangrijke rol in de samenleving. Musea en erfgoedorganisaties bieden ruimte voor ontmoeting, verbinding en nieuwe perspectieven. Die kracht kan nog beter worden benut bij maatschappelijke vraagstukken, zoals sociale cohesie, eenzaamheid, integratie en mentale gezondheid.
Code D&I Event: Buitenstebinnen
Een breder publiek bereiken, nieuwe makers en partners vinden en nieuwe medewerkers aantrekken vraagt om een blik die verder reikt dan de eigen organisatie. Diversiteit en inclusie (D&I) spelen hierin een belangrijke rol. Door de samenleving als vertrekpunt te nemen en mee te nemen wat daar leeft, ontstaan nieuwe perspectieven op de manier van werken, samenwerken en het maken van keuzes.
Netwerkdag: Museumwinkeldag
Een dag vol inspiratie, kennisuitwisseling en ontmoeting voor professionals die werken met museumwinkels. Verschillende experts delen hun kennis en ervaringen, leveranciers laten nieuwe ontwikkelingen zien en er is volop gelegenheid om ervaringen uit te wisselen en nieuwe contacten te leggen binnen de sector.
Dag van: de Duurzame Cultuursector
CULTUUR OP GROEN: van willen naar doen. Staat in het teken van verduurzaming binnen de culturele sector. Tijdens de bijeenkomst gaan professionals met elkaar in gesprek over de stand van zaken, de koers van het programma en de stappen die nodig zijn om verdere verduurzaming te realiseren. Daarnaast is er ruimte voor kennisdeling tijdens verschillende sessies en voor ontmoeting.