Ik wil heel graag dat we als sector een goede werkgever zijn. De cao is de plek waar dat voor de hele branche moet landen.
In 2026 bestaat de Museumvereniging precies 100 jaar. Al een eeuw lang werken musea samen aan gezamenlijke belangen en een sterke sector. Een van de minder zichtbare, maar cruciale onderdelen daarvan is de Museum-cao. Achter iedere cao-afspraak schuilt een proces van overleg, onderhandelen, belangen afwegen en compromissen sluiten. Hoe komt een Museum-cao eigenlijk tot stand? Wie zitten er aan tafel? En wat vraagt het om namens tientallen musea te onderhandelen met vakbonden? Voor dit duo-interview spreken we met Marloes Walma, adviseur werkgeverszaken bij de Museumvereniging, en Oscar Jansen, zakelijk directeur van Design Museum Den Bosch en lid van de werkgeversdelegatie die namens de sector onderhandelt over de Museum-cao. Vanuit hun verschillende rollen werken zij aan hetzelfde doel: goede arbeidsvoorwaarden voor museumprofessionals én een sterke, toekomstbestendige museumsector.
De Museum-cao kent zijn oorsprong in de cao die werd afgesloten door de Vereniging van Verzelfstandigde Rijksmusea (VRM). Sinds de fusie van de VRM met de Nederlandse Museumvereniging in 2014 wordt de cao vanuit de Museumvereniging voortgezet. Er zijn sindsdien steeds meer musea aangesloten, van 36 musea in 2014 naar 60 musea in 2026.
Meer dan juridische teksten
Voor wie van buitenaf naar cao-onderhandelingen kijkt, lijkt het soms een wereld van percentages, juridische formuleringen en lange vergaderingen. Voor Marloes ligt de aantrekkingskracht juist bij de mensen achter die afspraken.
Na een loopbaan in HR en werkgeverszaken specialiseerde zij zich steeds verder in arbeidsvoorwaarden en cao-vraagstukken.“Ik vond het altijd interessant om te kijken hoe je verschillende belangen en regelingen bij elkaar brengt,” vertelt ze.“En hoe je uiteindelijk tot één geheel komt waar zelfs een hele sector mee verder kan.” Sinds 2025 werkt Marloes bij de Museumvereniging, waar ze niet alleen betrokken is bij cao-onderhandelingen maar ook fungeert als vraagbaak voor aangesloten musea.“Mensen denken vaak dat cao-werk alleen speelt tijdens de onderhandelingen, maar eigenlijk stopt het nooit. Je bent voortdurend in gesprek met musea, HR-professionals en vakbonden over ontwikkelingen in de sector en over de uitvoering van de afspraken die in een cao-akkoord zijn gemaakt.” Daarnaast houdt Marloes zich ook bezig met algemene zaken zoals actuele wijzigingen in het arbeidsrecht en cao-trends in andere sectoren.
Oscar herkent dat brede perspectief. Als zakelijk directeur houdt hij zich dagelijks bezig met personeelsbeleid, financiën en organisatieontwikkeling. Juist daarom wilde hij deelnemen aan de cao-delegatie.“Ik wil heel graag dat we als sector een goede werkgever zijn,” zegt hij.“Ik heb altijd in de culturele sector gewerkt en vind het belangrijk dat mensen onder goede voorwaarden kunnen werken. De cao is de plek waar dat voor de hele branche moet landen.”
Voor Oscar is deze onderhandelingsronde zijn eerste ervaring aan de cao-tafel. Juist daardoor kijkt hij soms met een frisse blik naar onderwerpen die in eerdere rondes al aan de orde zijn geweest. Tegelijkertijd merkt hij hoe waardevol de kennis van eerdere onderhandelingen is.“Soms komt er een vraag op tafel waarvan je als nieuwe onderhandelaar denkt: dat is eigenlijk best logisch. Zo vond ik een vraag van de vakbond over de zwaarwerkregeling bijvoorbeeld heel logisch. Maar delegatiecollega’s die al langer deelnemen wisten vanuit de gesprekken over de vorige cao waarom die vraag eerder anders was beoordeeld. Dan merk je hoe belangrijk het is om ook de geschiedenis van eerdere afspraken te kennen.”
Aan tafel namens tientallen musea
De Museum-cao geldt inmiddels voor meer dan 60 aangesloten musea, van groot tot klein en overal in het land. Die diversiteit maakt het onderhandelingsproces volgens beiden tegelijkertijd interessant én uitdagend. De directeuren van de bij de cao aangesloten musea zijn verenigd in de Kring Werkgeverszaken. Een afvaardiging daarvan van zes personen vervult de rol van werkgeversdelegatie en onderhandelt namens de werkgevers met de vakbonden.
Aan de andere kant van de tafel zitten vier vakbonden: FNV, CNV, Kunstenbond en CMHF. Voordat de eerste onderhandelingsronde begint, gaat er al maanden voorbereiding aan vooraf. Binnen de kring Werkgeverszaken worden wensen en aandachtspunten opgehaald bij aangesloten musea. Ook HR-professionals uit de sector leveren input.
“Die 60 musea geven ons uiteindelijk het mandaat voor de onderhandelingen,” legt Marloes uit. “Hoeveel ruimte is er financieel? Welke onderwerpen vinden zij belangrijk? Met die opdracht gaan wij de gesprekken in.”
Volgens Oscar draait het daarbij niet alleen om salaris. “Een cao gaat over alle arbeidsvoorwaarden. Over opleiding en ontwikkeling, sociale veiligheid, duurzame inzetbaarheid, noem maar op. Juist die onderwerpen laten zien hoe breed het gesprek eigenlijk is.”
Eén cao voor zeer verschillende musea
Dat blijkt ook uit de samenstelling van de sector. Een groot rijksmuseum heeft andere uitdagingen dan een kleiner stadsmuseum met een beperkte staforganisatie. “Bij kleinere musea doet een directeur soms ook nog HR erbij,” zegt Marloes. “Als je dan nieuwe regelingen invoert, vraagt dat veel van een organisatie. Tegelijkertijd wil je wel zoveel mogelijk gezamenlijk optrekken.”
Volgens Oscar zit daar misschien wel de grootste uitdaging van de Museum-cao. “Er zijn meer dan 60 verschillende financiële werkelijkheden,” zegt hij. “Toch probeer je afspraken te maken die voor de hele sector werken. Je zoekt voortdurend naar die grootste gemene deler.” Natuurlijk moet er ruimte blijven voor maatwerk, zodat niet alles 100% is dichtgetimmerd.
Tegelijkertijd ziet Marloes dat steeds meer musea zich aansluiten bij de cao. Dat heeft niet alleen met arbeidsvoorwaarden te maken, maar ook met praktische ondersteuning. “Voor kleinere organisaties is het prettig dat veel zaken collectief geregeld zijn,” zegt ze. “Ze hoeven niet alles zelf uit te vinden. Dat ontzorgt.” Andersom maken we natuurlijk ook gebruik van de kennis van de HR-adviseurs van de aangesloten musea en wordt er veel kennis uitgewisseld binnen de sector, samen sta je sterker.
De kunst van het onderhandelen
Onderhandelingen worden vaak gezien als een strijd tussen werkgevers en werknemers. Volgens Oscar ligt dat in de museumsector genuanceerder. “Bij ons zijn de tegenstellingen minder scherp dan mensen soms denken,” zegt hij. “Wij willen óók een goede cao. Wij verdienen zelf geen cent extra als de afspraken soberder uitvallen. Het gaat niet om winst voor aandeelhouders. We zitten met elkaar aan tafel om afspraken te maken die goed zijn voor medewerkers én haalbaar voor de musea.”
Dat zorgt volgens hem voor een andere dynamiek dan in sommige commerciële sectoren. “We beginnen vanuit een gezamenlijk doel: we willen aantrekkelijke werkgevers zijn. Pas daarna kom je op de vraag hoe je dat precies invult.”
De sfeer aan tafel omschrijft Marloes als constructief. “De gesprekken zijn serieus, maar de sfeer is over het algemeen wel gemoedelijk,” zegt ze. “Je zit niet continu tegenover elkaar. Uiteindelijk probeert iedereen een oplossing te vinden waar de sector mee verder kan.”
Toch zijn er ook momenten van verrassing. Bijvoorbeeld wanneer nieuwe onderhandelaars onderwerpen opnieuw ter discussie stellen waarvan anderen dachten dat ze al lang waren afgerond. “Dan merk je hoe belangrijk historische kennis is,” zegt Oscar. “Soms denk je: hierover hebben we eerder al goede afspraken gemaakt. Maar nieuwe mensen kijken daar weer anders naar.”
Meer dan alleen loon
Hoewel de publieke aandacht vaak uitgaat naar salarisverhogingen, vormen die slechts een deel van het verhaal. “In de berichten zie je meestal alleen het loonpercentage terug,” zegt Oscar. “Maar daarachter zit een hele lijst afspraken over onderwerpen die minstens zo belangrijk zijn.”
Toch begrijpt hij waarom loon telkens centraal staat. “Voor mensen is dat direct voelbaar. Heb ik aan het einde van de maand geld over of houd ik juist te weinig over? Dat raakt iedereen.”
Daarnaast spelen economische omstandigheden een rol. Inflatiecijfers veranderen voortdurend en worden door verschillende partijen soms anders geïnterpreteerd. Dat maakt discussies over loonruimte extra ingewikkeld. Volgens Marloes is juist daarom duidelijke uitleg belangrijk. “Je kijkt niet alleen naar vandaag, maar ook naar wat op langere termijn verantwoord is voor de hele sector.”
Waarom bezoekers ook belang hebben bij een goede cao
Wie een museum bezoekt zal waarschijnlijk nooit een cao openslaan. Toch merken bezoekers volgens Marloes en Oscar indirect dagelijks de effecten ervan. Marloes wijst op recent onderzoek waaruit blijkt dat medewerkers in de sector gemiddeld genomen tevreden zijn over de arbeidsvoorwaarden die zij het meest belangrijk vinden. “Dat is een mooie basis om verder op te bouwen.”
Oscar trekt de lijn nog verder door naar de museumvloer zelf. “Je medewerkers zijn je visitekaartje,” zegt hij. “Als mensen goed in hun vel zitten, onder goede voorwaarden werken en tevreden zijn over hun werk, dan hebben bezoekers daar uiteindelijk ook profijt van.” Hij hoeft niet lang na te denken over de betekenis daarvan. “Dan staan mensen fijner in hun werk, ontvangen ze bezoekers beter en wordt het museum uiteindelijk voor iedereen een prettigere plek. Daar geloof ik heilig in.”
Een fundament onder de sector
De Museum-cao is voor veel bezoekers onzichtbaar. Toch laat het gesprek met Marloes en Oscar zien hoeveel overleg, voorbereiding en afwegingen schuilgaan achter afspraken die duizenden museumprofessionals raken. Het is een proces waarin belangen soms verschillen, maar waarin uiteindelijk hetzelfde doel centraal staat: een gezonde museumsector met betrokken medewerkers.
Of, zoals Oscar het samenvat: “We willen allemaal een goede werkgever zijn. De cao helpt om dat gezamenlijk mogelijk te maken.”
Interview: Udo Feitsma
Redactie: Udo Feitsma en Natasha Wiesemann
Foto’s: Mark Rammers
De foto’s zijn genomen in Design Museum Den Bosch.