Welke inzichten bieden de Museumcijfers? In deze speciale reeks van 3 vragen aan spreken we met experts uit de sector over hun inzichten op de cijfers en trends. Deze keer maak je kennis met Lisa Klompe, Duurzaamheidscoördinator bij het Fries Museum.
Duurzaamheid wordt (nog) niet door alle musea structureel geborgd. Wat is nodig om dat breder te verankeren, ook bij kleine musea?
Gelukkig blijkt steeds uit onderzoeken dat de bereidheid tot verduurzaming in de culturele sector groot is. Een gebrek aan geld, tijd en expertise zijn over het algemeen de grootste problemen waar musea tegenaan lopen bij het maken van stappen. Om duurzaamheid structureel te borgen in museumland zou het mooi zijn als overheden en andere financiers hierbij helpen (zonder dat daarbij allemaal geld richting adviesbureaus gaat).
Hoewel ik merk dat niet iedereen dit met mij eens is, ben ik van mening dat regelgeving ook zal helpen. Ik heb het niet over codes, maar ik denk dat het goed is als er actiever gevraagd wordt naar visie, concrete doelen en om daarover verantwoording af te leggen. Soms lijkt het alsof we vergeten dat niet alleen grote bedrijven/uitstoters zich aan de klimaatdoelen moeten houden, maar dat we dat allemaal moeten doen. Met alleen bereidheid komen we er niet, anders waren we inmiddels al verder als sector. We zijn te druk met onze kernactiviteiten, dat is logisch, maar dat is áltijd en overal excuus. Als wij daadwerkelijk zo bereid zijn, dan moeten we ook daad bij het woord voegen. Ik bedoel dus niet te zeggen dat we moeten wachten tot er regelgeving is, maar ik denk wel dat dat een belangrijke accelerator tot prioritering is.
Tegelijkertijd kunnen we allemaal iets doen, of we nou een groot of klein museum zijn. Grote musea zullen over het algemeen meer uitstoten, hebben meer geld en moeten dus meer verantwoordelijkheid nemen: een voortrekkersrol nemen, andere kleinere musea meenemen in de kennis en kunde, maar ook scherpe keuzes durven maken, bijvoorbeeld door een bruikleen te schrappen als het lenende museum een solotransport eist. We moeten niet naar elkaar blijven wijzen “wij zijn niet de grotere uitstoters, laten anderen het eerst maar doen”, of wachten op anderen “we moeten eerst meer geld krijgen van de politiek”. Op een verschroeide planeet is geen kunst, we moeten nu handelen met het bredere perspectief in ons achterhoofd. Kleine musea hebben een veel kleinere voetafdruk, maar kunnen net zo goed beter letten op recycling, nadenken hoe ze bezoekers kunnen stimuleren om met het OV naar je museum te komen, geen dierlijke producten meer in het museumcafé verkopen of kinderen inspireren met programma’s rond natuur en klimaat. En tot slot nog heel praktisch over het structureel borgen: neem duurzaamheid op in al je plannen en contracten. Als het daarin standaard een thema is, begint het vanzelf onderdeel van je bedrijfsvoering te worden.
Sommige musea maken duurzaamheid zichtbaar in hun programma. Kunnen musea een rol spelen in bewustwording rond klimaat, zo ja welke? En vind je dat musea hier in rol in moeten hebben?
Absoluut. Niet alleen onze voetafdruk doet ertoe, dat handafdruk van de culturele sector is minstens zo belangrijk. In het adviesrapport van de Werkgroep Duurzaamheid & Musea dat afgelopen najaar verscheen gaan we hier ook op in. Het gaat bij de handafdruk om de bezoekers te activeren en bewustwording te stimuleren. Kunst is bij uitstek het medium hiervoor omdat het op een hele andere manier impact kan maken dan de feiten of het nieuws. Ik vind het altijd erg inspirerend als curatoren ervoor kiezen om in het programma kunstenaars te selecteren die aandacht hebben voor het klimaat in de thematiek van hun werk en/of door de manier van werken. Tegelijkertijd vind ik het ook belangrijk dat er vooral in de bedrijfsvoering gekeken wordt naar het maken van circulaire keuzes, maar dat in de programmering de kunst zelf voorop staat. Kunst moet je niet reduceren tot het maatschappelijke of ethiek, je manier van werken wel, zeker als gesubsidieerde instelling.
Verduurzaming raakt veel onderdelen van het museum. Waar zie jij nu de meeste kansen én de grootste knelpunten?
Zoals gezegd zijn de grootste knelpunten een gebrek aan tijd en geld voor en expertise over verduurzaming. Maar ook als er minder geld voor cultuur is, is dat geen reden is om niet meer te prioriteren op duurzaamheid. Het is immers 5 over 12. Minder geld kun je ook als een kans zien. Tentoonstellingen langer laten staan, het ontwerp bruikbaar maken voor meerdere opeenvolgende tentoonstellingen en hergebruik: allemaal gunstig voor het klimaat. Dus op dat gebied is het zelfs winst. Uiteraard ligt kans op vervlakking van het aanbod op de loer, maar gelukkig worden we niet voor niets de creatieve sector genoemd, dus ik ben hoopvol dat er dan wel weer nieuwe wegen gevonden worden. Misschien gaan we dan bijvoorbeeld meer noodzaak voelen om nieuwe keuzes te maken met betrekking tot bruikleenverkeer en vertoningseisen. Bovendien hoop ik dat het tot meer samenwerking en solidariteit leidt. Of klink ik nu echt te idealistisch?