Vanaf 1 januari 2026 toetst Museumregister Nederland musea op basis van de herijkte Museumnorm 2025. Deze nieuwe versie bouwt voort op de Museumnorm 2020, is gebruiksvriendelijker en sluit aan op de actuele ICOM-museumdefinitie.
De Nederlandse museumsector kent een grote diversiteit aan instellingen – van internationaal gewaardeerde musea tot kleinere, lokaal gewortelde organisaties. Samen vormen zij het fundament van het museale ecosysteem. De Museumnorm en de toetsing van musea – door de onafhankelijke stichting Museumregister Nederland – dragen bij aan het zichtbaar maken en borgen van museale kwaliteit en professionele standaarden. De Museumnorm stimuleert musea om te professionaliseren en zo te werken aan hun continuïteit en toekomstbestendigheid, passend bij de vorm van het museum. Voldoet een museum aan alle criteria in de Museumnorm, dan krijgt het museum een vermelding in het Nederlands museumregister. De Museumvereniging stelt de Museumnorm als voorwaarde van lidmaatschap voor leden en gelieerde instellingen type A en B.
Wat is er nieuw?
De herijkte Museumnorm 2025 is op 16 juni 2025 vastgesteld door de Ledenvergadering van de Museumvereniging. Het gaat om een actualisatie en verduidelijking van de Museumnorm 2020. De drie pijlers zijn behouden, maar het aantal normcriteria is teruggebracht van zeventien naar twaalf. De norm is gebruiksvriendelijker opgesteld en vormgegeven, met per criterium een overzicht van wat er wordt verwacht en hoe dit kan worden aangetoond.
De inhoud van de normcriteria is grotendeels gelijk gebleven, maar met een belangrijk nieuw uitgangspunt: de ICOM-museumdefinitie uit 2022 (vertaald in 2023). Deze definitie onderstreept de kerntaken van musea, maar erkent ook hun veranderende praktijk en maatschappelijke rol – denk aan duurzaamheid, inclusie en samenwerking met de gemeenschap. De Museumnorm 2025 weerspiegelt deze bredere visie.
Een overzicht van de belangrijkste wijzigingen tussen de Museumnorm 2020 en 2025 vind je via de knop hieronder.
Procesaanpak herijking Museumnorm
De herijking van de Museumnorm is uitgevoerd met oog voor actuele ontwikkelingen in de sector en de samenleving. Denk aan thema’s als duurzaamheid, diversiteit en inclusie, toegankelijkheid en maatschappelijke betrokkenheid. De directe aanleiding voor de herijking was de nieuwe ICOM-museumdefinitie uit 2023, die een bredere visie op de rol van musea biedt.
In 2024 startte een brede Adviescommissie met de herijking van de Museumnorm 2020. Het concept werd voorgelegd aan Museumregister Nederland voor toetsbaarheid, en is op 16 juni 2025 vastgesteld door de Ledenvergadering van de Museumvereniging.
Adviescommissie herijking Museumnorm
De herijking van de Museumnorm is uitgevoerd door een brede Adviescommissie onder leiding van een onafhankelijk voorzitter. Hierin waren de Museumvereniging, Museumregister Nederland, de vakgroep Museumconsulenten en vijf museumdirecteuren vertegenwoordigd. Voor het eerst namen ook afgevaardigden uit de achterban zitting in de commissie, zodat de diversiteit van het museale veld beter werd meegenomen.
De commissie werkte intensief samen met inhoudelijke experts, waaronder auditoren van Museumregister Nederland, de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en het Netwerk Digitaal Erfgoed.
Betrokken partijen
Verschillende organisaties spelen een rol in het opstellen, toetsen en toepassen van de Museumnorm.
- Museumregister Nederland is verantwoordelijk voor het toetsen van musea aan de Museumnorm. Deze onafhankelijke stichting bewaakt en maakt de kwaliteit van musea zichtbaar. Museumregister Nederland stelt het toetskader op, toetst of een museum aan de norm voldoet, en ziet toe op een objectieve en transparante uitvoering van het registratieproces. Het toetskader vraagt van musea een plan-do-check-act-benadering (PDCA) om structureel te blijven werken aan kwaliteit en ontwikkeling.
- De Museumvereniging is als brancheorganisatie opdrachtgever van het Museumregister en beheerder en schrijver van de Museumnorm. De vereniging stelt de Museumnorm verplicht voor musea die volwaardig of gelieerd lid willen worden (type A en B). Samen met de Museumconsulenten bewaakt de Museumvereniging de relevantie van de norm, met oog voor maatschappelijke trends, politieke ontwikkelingen en inhoudelijke thema’s in de sector.
- De vakgroep Museumconsulenten, onderdeel van Stichting OPEN (het landelijke samenwerkingsverband van erfgoedhuizen), biedt inhoudelijke ondersteuning aan musea. Met hun expertise, regionale dekking en verbinding met lokale erfgoedgemeenschappen zijn de museumconsulenten het eerste aanspreekpunt voor musea die werken aan registratie of professionalisering. Zij zorgen ook voor een actuele kennisbank met praktische hulpmiddelen per normcriterium.
Feestelijke lancering Museumnorm 2025
Op 4 december heffen we samen het glas op de lancering van de Museumnorm 2025 én de nieuwe Kennisbank Museumnorm in Kunsthal KAdE (Amersfoort). Een belangrijke mijlpaal voor de sector – en een mooie gelegenheid om collega’s te ontmoeten, vragen te stellen aan de betrokken partijen en samen vooruit te blikken. Zien we je daar?
Contact
Heb je vragen over de Museumnorm 2025? Neem gerust contact op met Aylin Beijersbergen, Adviseur Strategie & Beleid via abeijersbergen@museumvereniging.nl.
