Hoe gaan musea duurzaam om met het gebruik van materialen? Op deze pagina delen we hierover 5 inzichten uit de Community of Practice Duurzaamheid & Musea.
Tijdens de vijfde en zesde bijeenkomsten van de Community of Practice Duurzaamheid & Musea (CoP D&M) deelden musea en experts hun ervaringen rondom het thema hergebruik van materialen. Dat leverde vijf scherpe inzichten op. Niet als eindoplossingen, maar als concrete handvatten om stappen te zetten richting een circulaire gebruik van materialen in 2050.
Musea werken met veel verschillende materialen: van hout, metaal en stoffen tot kort gebruikte materialen zoals tape. Door bewust te kiezen voor circulaire materialen die opnieuw gebruikt kunnen worden, of biobased materialen die afkomstig zijn uit hernieuwbare bronnen, draagt de sector direct bij aan de overgang naar een circulaire economie. Duurzaam omgaan met je materialen gaat verder dan inkoop. Het gaat ook over afvalpreventie, slim ontwerpen, reparatie, deelgebruik, logistiek en samenwerking met andere instellingen en gemeenten.
1. Hergebruik begint niet bij afval, maar bij ontwerp
De grootste winst zit niet in beter recyclen, maar in slimmer ontwerpen. Materialen behouden hun waarde wanneer je ze opnieuw kunt gebruiken, repareren of aanpassen. Demontabel ontwerpen, werken met standaardonderdelen en nadenken over een volgende bestemming zijn cruciaal in de ontwerpfase. Recyclen is belangrijk, maar staat laag op de R-ladder.
2. De duurzame keuze is niet altijd de meest voor de hand liggende
Een materiaal met een lage CO₂-uitstoot is niet automatisch de beste keuze. Achter producten schuilt vaak een grote ‘verborgen impact’ door grondstofwinning, productie, transport, watergebruik en sociale effecten. Voor musea betekent dit dat materiaalkeuzes verder moeten gaan dan alleen prijs of uitstraling. Juist door de hele levenscyclus mee te wegen ontstaan betere keuzes. Bekijk ook eens de handvatten voor duurzame keuzes bij tentoonstellingsopbouw van Studio &Lotte.
3. Duurzaamheid vraagt om andere samenwerkingen
Duurzame ambities bij tentoonstellingen zijn niet altijd vanzelfsprekend voor ontwerpers, leveranciers of uitvoerende partijen. Tegelijkertijd bleek uit praktijkvoorbeelden dat verandering ontstaat door consequent andere vragen te stellen, duurzaamheid als eis mee te nemen in PvE’s en partners vroeg in het proces te betrekken. Circulair werken is daarmee minstens zo veel een samenwerkingsvraagstuk als een materiaalvraagstuk.
4. Opslag is niet het enige antwoord op hergebruik
Een tekort aan opslagruimte wordt ervaren als knelpunt om tentoonstellingen duurzamer te produceren. Echter kan hergebruik van materialen ook georganiseerd worden via terugnameafspraken met leveranciers, reizende tentoonstellingen, materiaaluitwisseling en platforms voor vraag en aanbod (zoals Jutplaats en MuseumGoed). Wie al tijdens de gebruiksfase nadenkt over een volgende bestemming, voorkomt dat materialen alsnog afval worden.
5. Begin met de materialen die je morgen al kunt veranderen
Hoewel hergebruik van materialen vaak wordt gekoppeld aan grote tentoonstellingen, blijkt veel impact te zitten in alledaagse keuzes. Denk aan tentoonstellingsborden, IT-apparatuur, verpakkingen, verf en winkelproducten. Juist deze materialen worden vaak ingekocht, vervangen of weggegooid. Door hier bewust voor hergebruik, levensduurverlenging of duurzamere alternatieven te kiezen, kunnen musea relatief snel stappen zetten met zichtbaar resultaat. Bekijk eens de materialen bibliotheek van InterMatter voor meer inzicht in de CO₂-uitstoot van materialen.
Samen verder bouwen aan hergebruik van materialen
De ervaringen uit van de Community of Practice laten zien dat musea met relatief eenvoudige stappen grote impact kunnen maken: door materialen langer te gebruiken, samen te werken met leveranciers en ontwerpers, en al vooraf na te denken over een volgende bestemming. Zo wordt hergebruik niet een losse duurzaamheidsmaatregel, maar een nieuwe manier van werken die musea helpt om toekomstbestendig, creatief en circulair te opereren.
De Museumvereniging blijft deze uitwisseling ondersteunen en verdiepen, zodat musea van elkaar kunnen leren en gezamenlijk stappen kunnen zetten.
Hiermee ronden we het thema duurzame bedrijfsvoering af. Heb jij ervaringen of vragen op dit onderwerp die je wil delen? Neem contact op met de Museumvereniging via abeijersbergen@museumvereniging.nl.