Richting een betekenisvol herstel van onrecht

Nieuws | 25 jun. 2021

Vandaag is de kamerbrief van demissionair minister van Engelshoven verschenen waarin zij haar visie op het restitutiebeleid naziroofkunst deelt waar een betekenisvol herstel van onrecht het uitgangspunt is. In het bijzonder zijn er twee onderwerpen uit deze kamerbrief relevant voor musea: het herkomstonderzoek en de toekomst van de verweesde Joodse roofkunst.

De commissie restitutie cultuurgoederen Tweede Wereldoorlog, onder voorzitterschap van Jacob Kohnstamm, pleitte in hun adviesrapport van 7 december jl. voor de noodzaak tot herijking van het beleidskader voor restitutie van naziroofkunst, waarbij menselijkheid, transparantie en welwillendheid leidend dienen te zijn. In lijn met het advies van de commissie-Kohnstamm, heeft Van Engelshoven in maart een nieuw beoordelingskader ingesteld. In de tweede beleidsreactie maakt de demissionair minister vandaag bekend ook de andere aanbevelingen op te volgen.

NK-collectie

Het structurele onderzoek naar de herkomst van de NK-collectie wordt hervat. In dit onderzoek zullen alle objecten in de huidige NK-collectie opnieuw worden bekeken en zal worden bepaald of er lacunes zijn in de herkomstgeschiedenis. De Rijksdienst van Cultureel Erfgoed (RCE) zal, als beheerder van de NK-collectie, dit onderzoek uitvoeren. Dit onderzoek naar de NK-collectie vindt gescheiden plaats van het onderzoek dat het Expertisecentrum van het NIOD doet bij een specifiek verzoek tot restitutie.

De Museumvereniging onderschrijft het belang van herkomstonderzoek en is verheugd dat de minister de aanbeveling van commissie-Kohnstamm overneemt. Musea onderzoeken altijd de herkomst van objecten en leggen die vast zoals is bepaald in de Ethische Code voor Musea. Afgelopen decennia deden musea onderzoek naar de mogelijk te betwijfelen herkomst van kunstwerken en joodse rituele objecten die zijn verkregen vanaf 1933. Sinds 2012 zijn de resultaten openbaar op musealeverwervingen.nl. Daar zijn momenteel ruim 170 objecten te vinden waarvan de herkomst niet helder is. Het is een uitnodiging aan een ieder die aanwijzingen kan geven die kunnen leiden tot een claim door rechthebbenden.

Verweesde Joodse roofkunst

Ondanks de extra inspanning in de komende jaren om meer roofkunst te restitueren is de kans groot dat van een aanzienlijke groep objecten uit de NK-collectie de oorspronkelijke eigenaren of hun erfgenamen nooit zullen worden gevonden. De Minister geeft met deze kamerbrief daarom alvast een visie op de omgang van deze verweesde roofkunst. Roofkunst in de Rijkscollectie waarvan aantoonbaar is gemaakt dat het oorspronkelijk van Joodse eigenaren was én waarvan vaststaat dat geen rechthebbenden kunnen worden gevonden, keert terug in het eigendom van de Joodse gemeenschap. Om de uitvoering van dit besluit met de juiste zorgvuldigheid en transparantie mogelijk te maken, zal er in de eerste fase maximaal aandacht uitgaan naar herkomstonderzoek voordat er daadwerkelijke overdracht van beheer en eigendom plaatsvindt. Het ministerie van OCW zal zich de komende jaren inzetten om de dialoog met de Joodse gemeenschap te faciliteren.

Ons land kent een zeer zorgvuldige procedure omtrent restitutie van roofkunst. Musea erkennen de pijn en de emotie van overlevenden en nabestaanden rond dit gevoelige onderwerp. De Museumvereniging is en blijft – ook na afronding van het onderzoeksproject Museale Verwervingen - gesprekspartner van het Ministerie van OCW en RCE, om informatie over dit onderwerp zichtbaar(der) te maken voor nabestaanden, hun erfgenamen, musea en geïnteresseerden.

Deel dit nieuws